Zabytki etnograficzne, zbierane przez Tadeusza Seweryna i uczniów, członków Koła Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, działającego przy Państwowym Męskim Seminarium Nauczycielskim im. Tadeusza Rejtana w Tomaszowie Maz., gromadzone w latach 20tych XX w, dały początek Muzeum.

Zbiór tworzyły wycinanki, pisanki, próbki tkanin wełnianych, stroje, które bezpowrotnie zostały zniszczone podczas działań wojennych. Ocalały 73 zabytki w tym 7 wycinanek i 66 próbek tkanin. Od 1946 r. kustosz Jan Piotr Dekowski przy współpracy tomaszowskich harcerzy zaczął od podstaw gromadzić eksponaty tradycyjnej kultury ludowej z regionu rawskiego, brzezińskiego, opoczyńskiego i piotrkowskiego. W dziesięć lat później, kiedy dr J.P. Dekowski opuszczał Muzeum w dziale było 1700 eksponatów, przede wszystkim z zakresu sztuki ludowej, plastyki obrzędowej, strojów i tkactwa.

Następnym kustoszem zbioru etnograficznego została mgr Mirosława Jastrzębska. Rozpoczęła szeroko zakrojone badania penetracyjne i przez 25 lat działalności zebrała ponad 3500 zabytków tradycyjnej kultury ludowej. Organizowała wiele konkursów sztuki ludowej, skupiając w Muzeum twórców ludowych, którzy powołali w 1976 r. Oddział Piotrkowski STL.

Od 1982 r. opiekunem działu jest mgr Wiesława Bogurat. Obecnie zbiory liczą 8764 zabytki, w tym:

•  dział plastyki – 3785
•  dział stroju i tkactwa – 2535
•  dział gospodarstwa wiejskiego i rzemiosła – 1175
•  dział obrzędowości – 1269