Historia

Działy › Historia

Opiekun działu: dr Gabriela Ziółkowska

Dział historii istnieje w Muzeum od 1969 r. W tym też roku otwarto pierwszą stałą wystawę historyczną obrazującą dzieje Tomaszowa Maz.

Najstarsze i zarazem najcenniejsze eksponaty zgromadzone w zbiorach działu to archiwalia związane z działalnością Antoniego hr. Ostrowskiego. Wśród nich należy wymienić kilka kontraktów wieczysto – dzierżawnych zawieranych pomiędzy osadnikami przybywającymi do Tomaszowa, a dziedzicem osady Antonim hr. Ostrowskim. Część kontraktów sporządzona jest w języku polskim (dla osadników polskiego pochodzenia), część w języku niemieckim (dla osadników pochodzenia niemieckiego przesiedlających się do Tomaszowa z Prus i Saksonii).

Kolejne niezwykle ciekawe dokumenty związane z Antonim hr. Ostrowskim to projekt aktu erekcyjnego dla przyszłego miasta Tomaszowa Mazowieckiego z 27 maja 1830 r. oraz odpis aktu nadania praw miejskich dla Tomaszowa Mazowieckiego sporządzony dnia 19 lipca 1830 r.

Na uwagę zasługują także broszura z 1830 r. napisana osobiście przez Antoniego hr. Ostrowskiego werbująca niemieckich osadników – tkaczy do przesiedlenia się na teren Dóbr Ujezdzkich, a zwłaszcza do największego ośrodka przemysłowego na ich terenie jakim był Tomaszów Mazowiecki oraz XIX – wieczna litografia przedstawiająca widok – panoramę Tomaszowa z ok. 1830 r.

Niezwykle cenne obiekty to przekazane przez rodzinę Ostrowskich litografia z podobizną Antoniego hr. Ostrowskiego i miedzioryt z podobizną Tomasza hr. Ostrowskiego.

W dziale historii na wyszczególnienie zasługują także następujące zbiory:

  • fotograficzny zawierający kilkaset zdjęć związanych z dwudziestowiecznymi dziejami miasta;
  • sztandarów, w którym zgromadzono kilkanaście obiektów związanych z działalnością polityczną i społeczną prowadzoną w Tomaszowie Maz. (wśród sztandarów najcenniejszy to jednak sztandar szkolny Państwowego Seminarium Nauczycielskiego Męskiego działającego w naszym mieście w latach II Rzeczpospolitej, odzyskany po wojennej zawierusze z jednego z wiedeńskich muzeów dopiero w 1995 r.);
  • dokumentów osobistych (dowody osobiste, paszporty, legitymacje itp.) mieszkańców miasta wystawionych w XIX i XX wieku;
  •  afiszy ogłoszeniowych, plakatów, ulotek z okresu II Rzeczpospolitej oraz II wojny światowej.

W skład działu historii wchodzi także wydzielony zbiór specjalny    zawierający dokumenty i fotografie dotyczące dziejów tomaszowskiego harcerstwa.

Na odrębny opis zasługuje zbiór militariów, liczący aktualnie ok. 600 eksponatów. Bez wątpienia najcenniejsze to te przekazane przez tomaszowskich weteranów. Szczególnie dużo mundurów oraz elementów wyposażenia żołnierskiego pochodzi z lat II wojny światowej. W zbiorach działu znajdują się militaria przekazane przez byłych żołnierzy walczących we wrześniu 1939 r. , walczących w szeregach Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Wojska Polskiego walczącego na froncie wschodnim, Armii Krajowej.

Pozostałe militaria mają najczęściej charakter anonimowy (np. z I wojny światowej).

Oprócz militariów polskich (broń palna i biała XIX i XX – wieczna) w zbiorach działu znajdują się także eksponaty pochodzenia obcego. Szczególnie dużo jest militariów niemieckich z okresu II wojny światowej. Przedmioty te znalezione zostały w wydobytym w 1996 r. z Pilicy niemieckim transporterze opancerzonym typu Sdkfz 251 D.

Do zbiorów działu trafił także sam pojazd, wspomniany już transporter opancerzony posiadający imię własne ROSI, nadane w czasie wojny przez załogę.

Obecnie na koniec 2013 r. w dziale historii tomaszowskiego Muzeum zgromadzonych jest 3.367 eksponatów, w tym 616 militariów.

1.jpg

Awers sztandaru Państwowego Seminarium Nauczycielskiego Męskiego im. T. Reytana w Tomaszowie Maz.

projekt-aktu.jpg

Projekt aktu erekcyjnego przyszłego miasta Tomaszowa Mazowieckiego z 27 maja 1830 r.

odpis.jpg

Odpis aktu nadania praw miejskich dla Tomaszowa Mazowieckiego z 19 lipca 1830 r. (prawa miejskie Tomaszów otrzymał 6 lipca 1830 r.)