Opublikowano: 3 grudnia 2020

Kiedy w 1927 roku[1] organizowano naszą jednostkę muzealną podjęto decyzję o gromadzeniu m.in. przedmiotów o charakterze archeologicznym[2]. Tą tradycje „zbieractwa” kontynuuje się po wojnie, kiedy nastąpiła reaktywacja działu[3]. Działania te również podejmuje się współcześnie, ale już według aktualnie obowiązujących przepisów prawnych. Statut muzeum z 2009 roku[4], informuje, że: będą „gromadzone zbiory z (…) z terenu działalności Muzeum”.

Termin „gromadzenie zbiorów” należałoby łączyć ze słowem kolekcja[5], które oznacza zbiór dzieł składanych z nie przypadkowych przedmiotów. Jednak w muzeach o charakterze regionalnym[6] (w przeciwieństwie do tematycznych – narracyjnych[7]) sytuacja z kolekcjami jest dość utrudniona, ponieważ taki model muzeów gromadzi zbiory reprezentatywne z określonego terenu[8] np. gminy czy powiatu.

Jak więc współcześnie wygląda „kolekcjonowanie” zabytków archeologicznych w naszej placówce? Na wstępie trzeba mieć na uwadze, że według ustawy o ochronie zabytków z 2003 roku, każdy zabytek archeologiczny jest własnością Skarbu Państwa[9]. Obecnie Muzeum nie może przyjmować, a już skandalicznym i nie etycznym procederem byłoby kupowanie zabytków[10] o charakterze archeologicznym od tzw. osób trzecich. Jeżeli ktoś odkryje jakieś przedmioty związane z dawnymi społecznościami musi zgłosić ten fakt do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków[11], a znalezisko zabezpieczyć w terenie. Jeśli kontakt do WUOZ jest niemożliwy to o swoim odkryciu informuje się prezydenta miasta ewentualnie burmistrza lub wójta. Następnie to WUOZ podejmuje decyzję, jakiej jednostce przekaże obiekty w depozyt (!). Na tym etapie prac takie znaleziska nie będą jeszcze własnością danej instytucji. Jeżeli np. muzeum wyrazi zgodę na przyjęcie zabytku następuje procedura z wpisem do księgi depozytowej. Placówka może również wyrazić brak aprobaty na przyjęcie zabytku z powodu np. braku środków finansowych na zabezpieczenie konserwatorskie obiektów. Jeśli Dyrektor instytucji przyjmie artefakty może wystosować pismo do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o przekazanie zabytków na własność. Po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku taki przedmiot staje się dopiero muzealium, czyli według ustawy z 1996 roku o muzeach są to „rzeczy ruchome (…) stanowiące własność muzeum i wpisane do inwentarza muzealiów”.

Muzea (regionalne), w których znajdują się muzealia archeologiczne są tak naprawdę składnicami, magazynami[12] dla przypadkowych zbiorów z określonego terenu. Nie zbieramy zabytków np. tylko z epoki brązu czy średniowiecza, przechowujemy materiał o szerokim horyzoncie chronologicznym. W zbiorze mamy nie tylko przedmioty, które możemy pokazać na wystawach (tzw. zabytki wydzielone), ale w głównej mierze jest to tzw. materiał masowy, na który składają się np. tysiące fragmentów naczyń glinianych, kilogramy przepalonych kości czy polepy. Zespół takich zabytków[13] „ (…) posiada przede wszystkim walory poznawcze, jako źródło naukowe”[14] i jest równie wartościowy, co muzealia, choć mało „ekspozycyjne”.

Jak zatem muzeum pozyskuje zabytki archeologicznie? Przede wszystkim z własnych badań wykopaliskowych[15]. W obecnych czasach są to zbiory pochodzące głównie z inwestycji miejskich czy prywatnych (np. budowy dróg, budynków gospodarczych czy mieszkalnych) zwanych potocznie nadzorami[16]. Po zakończeniu wspomnianych wyżej prac terenowych do muzeum trafiają nie tylko same zabytki (posiadające wstępny katalog), ale również powstała dokumentacja polowa[17]. Jest to sytuacja specyficzna (w porównaniu do zabytków z innych działów muzealnych) gdzie dany zabytek posiada „pełną” dokumentacje, jeszcze przed zaewidencjonowaniem w księgach muzealnych oraz kartach naukowych.

Kiedy zbiory należą do muzeum (już na poziomie depozytu), następuje moment ewidencji i zarządzania materiałem. Ponieważ nasze zbiory są obecnie po przeprowadzeniu spisu z natury, kolejnym krokiem będzie najprawdopodobniej reinwnetaryzacja[18]. Kolekcje archeologiczną należy tak uporządkować, aby w przyszłości móc starać się o zewnętrze dofinansowanie na naukowe opracowanie archiwalnych materiałów.

[1] „W Hrabskim Pałacu”, red. W. Bogurat, Tomaszów Mazowiecki 2012, s.12.

[2] Pismo z dnia 10.05.1928 roku „Do Magistratu miasta Tomaszowa Mazowieckiego” przechowywane w Archiwum Państwowym w Piotrkowie Trybunalskim odział w Tomaszowe Mazowieckim; syg. 1033. W „Aktach szkół początkowych powszechnych i powsz. nauczanie”.

[3] „W Hrabskim Pałacu” (…), s.16.

[4] Rozdział III, § 7 (dostępny również na stronie internetowej: Biuletynu Informacji Publicznej, Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim im. Antoniego hr. Ostrowskiego).

[5] Termin znany od czasów starożytnych.

[6] Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim, ma charakter wielodziałowy a przy tym regionalny.

[7] Do Muzeów narracyjnych zaliczymy np. Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie, Muzeum Emigracji w Gdyni, Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, Muzeum Fryderyka Chopina w Warszawie itd.

[8] Czy współcześnie taki rodzaj muzeów jest anachronizmem i powinien odejść do lamusa?

[9] Ustawa z dn. 23.07.2003 o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, art. 35.

[10] Naruszenie: art. 294 § 2 Kodeksu karnego t.j. Dz. U. z 2020. poz. 1444.

[11] Na terenie województwa łódzkiego działa Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi ul. Piotrkowska 99. Delegaturę w Piotrkowie Trybunalskim zlikwidowano w 2019 r.

[12] Na terenie Polski brak dostatecznej ilości tzw. składnic archeologicznych. Te, które są m.in. w: Głogowie (woj. dolnośląskie), Krakowie – Branicach (woj. małopolskie), Rybnie (woj. mazowieckie), Rzeszowie (woj. podkarpackie) czy w Sierpowie (woj. łódzkie) są niewystarczające na obecną ilość pozyskiwanych nowych zabytków.

[13] W dokumentacji muzealnej naszego muzeum, określane, jako materiał „niecharakterystyczny” „posiadający nikłą wartość poznawczą”. Na takie sformułowanie autorka artykułu się nie zgadza.

[14] A. Jaskanis: Inwentaryzacja zbiorów archeologicznych w Państwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie, [w:] Inwentaryzacja zabytków archeologicznych – aspekty prawne, praktyka i potrzeby. Krosno 2018, s. 31.

[15] Obecnie Muzeum nie prowadzi tzw. badań stacjonarnych, ponieważ żadne stanowisko nie jest zagrożone zniszczeniem.

[16] Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim im. Antoniego hr. Ostrowskiego, również przeprowadza badania archeologiczne w formie nadzorów na terenie miasta, gminy i powiatu.

[17] Regulują to przepisy z Dz. U. 2018, poz., 1609 czyli: Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 2 sierpnia 2018 r. w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, prac restauratorskich i badań konserwatorskich przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków albo na Listę Skarbów Dziedzictwa oraz robót budowlanych, badań architektonicznych i innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków, a także badań archeologicznych i poszukiwań zabytków.

[18] Będzie to proces długotrwały, ale konieczny ze względu na dostosowanie się do obowiązujących przepisów prawnych.

Zobacz również

Tomaszowianie – ofiary zbrodni katyńskiej
13 kwietnia obchodzimy Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej. Wiosną 1940 r. stalinowskie NKWD dokonało mordu na co najmniej 21 768...
Więcej

Partnerzy

Towarzystwo Przyjaciół Muzeum Koło Filatelistyczne Kalejdoskop Kulturalny Reymont Moniuszko Park Rodego Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Filia w Piotrkowie Trybunalskim Tu honorujemy Kartę Dużej Rodziny

Kontakt

Muzeum w Tomaszowie Maz. im. Antoniego hr. Ostrowskiego

ul. POW 11/15 97-200 Tomaszów Mazowiecki

Godziny otwarcia
Pon. nieczynne dla zwiedzających
Wt. 11:00 - 15:00
Śr. 11:00 - 15:00
Czw. 11:00 - 15:00
Pt. 10:00 - 15:00
Sob. 11:00 - 15:00
Niedz. 11:00 - 15:00
Biuro czynne od poniedziałku do piątku w godzinach: 8:00 - 16:00
Bilety na wystawy stałe
Bilet wstępu normalny 8,00 zł/os.
Bilet wstępu ulgowy 4,00 zł/os.
Bilet z Kartą Dużej Rodziny 3,00 zł/os.
Dzieci do lat 7 (zwiedzanie indywidualne) wstęp bezpłatny
Sobota wstęp bezpłatny