SPOŁECZNOŚĆ ŻYDOWSKA w dokumentach Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim.
Wielokulturowość społeczeństwa tomaszowskiego jest od dawna przedmiotem zainteresowania muzealników. Gromadzone są w związku z tym wszelkie pamiątki i zabytki różnych kultur, a szczególności te, które dotyczą społeczności żydowskiej. Cennym źródłem wiedzy są książki. W bibliotece muzealnej opracowana została obszerna bibliografia ( 95 poz.) dotycząca tego tematu.
Historia tomaszowskich Żydów rozpoczyna się już na początku XIX wieku, kiedy to Antoni Ostrowski rozpoczął budowę miasta. Żywotny był wówczas problem braku pełnych swobód obywatelskich dla społeczności żydowskiej. Mimo to, liczba Żydów osiadłych w Tomaszowie stale się zwiększała i zbliżona była w różnych okresach do 1/3 liczebności mieszkańców. Z kataklizmów wojennych ocalało wiele pamiątek udokumentowanych w wydawnictwach i materiałach ikonograficznych świadczących o bogatej kulturze tej grupy etnicznej. Prześledzić można obrzędy religijne, życie rodzinne, obyczaje i udział Żydów w gospodarczym rozwoju miasta.
Czarną kartę stanowi zagłada Żydów w czasie II wojny światowej. Zniszczone zostało życie wielu ludzi i wszelkie widoczne zabytki kultury żydowskiej, głównie domy modlitwy. Po wojnie nie odrodziły się dawne organizacje. Ich ślady istnieją jedynie w dokumentach dostępnych w bibliotece muzealnej.
mgr Teresa Zalewska
St. kustosz
