Opublikowano: 18 sierpnia 2011

„Sztuka ludowa regionu rawskiego” jest drugą po „Tkaninie dekoracyjnej i ceramice regionu łowickiego” (2008) wystawą poświęconą sztuce ludowej województwa łódzkiego, prezentowaną w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi. Została ona zorganizowana w oparciu o zbiory działu etnograficznego Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim in. Antoniego hr. Ostrowskiego, z których wybrano reprezentatywne dla tego terenu dziedziny  rzemiosła i sztuki ludowej. Na wystawie zobaczyć można: tkaninę dekoracyjną i ubraniową z charakterystycznym strojem odświętnym, rzeźbę, garncarstwo i wycinankę. Wszystkie obiekty pochodzą z XX wieku.

Tkanina użytkowa w Rawskiem (zarówno tradycyjna jak i ubraniowa)  reprezentuje tzw. „styl polski” czyli jest lniano-wełnianym pasiakiem o powtarzającym się charakterystycznym tle, początkowo czerwonym, potem cynobrowym, pąsowym i w końcu pomarańczowym, przedzielonym wiązkami wielobarwnych prążków różnej szerokości o kompozycji symetrycznej lub asymetrycznej. Z czasem w tkaninie wprowadzono dodatkowy element zdobniczy w postaci geometrycznych wzorów kostkowych tzw. „koziełki”,  wykonany specjalną techniką tkacką – tkaniem „przez deskę”, „kuloski”oraz wielonicielnicowe tkaniny „kilimy w koziełki”.

Ornament pasowy posiadają także chodniki zwane „szmaciakami” o lnianej osnowie i wątku z pakuł lub pociętych fragmentów tkanin oraz tkaniny parciane przeznaczone na fartuchy, derki i nakrycia, używane do lat 60. XX wieku.

Region rawski to nie tylko pasiaki ale również kraty, które dominowały w tkaninie dekoracyj-nej, służącej do przykrywania łóżek.

Szczególnie dekoracyjny wystrój nadaje tkaniną haft ludowy, który znalazł główne zastosowanie w stroju odświętnym. Charakterystyczny dla tych terenów jest kolorowy haft liczony (krzyżykowy i płaski) o motywach geometrycznych lub zgeometryzowanych formach roślinnych. Na wystawie pokazujemy strój kobiecy i męski z Rzeczycy i strój dziecięcy z Zakościela z lat 30. XX wieku oraz dwa stroje kobiece z lat  50. i 60. XX wieku.

Zupełnie wyjątkową pozycję w sztuce ludowej zajmuje rzeźba, zarówno ze względu na  wartość artystyczną dzieł jak i jej znaczenie w kulturze duchowej i tradycji polskiej wsi.

Na wystawie prezentujemy prace jedynego w Rawskiem ludowego rzeźbiarza – Mieczysława Żeglińskiego z Rylska Dużego. Wśród rzeźby sakralnej pokazujemy m.in. takie typy ikonograficzne jak: Pieta, św. Rodzina, Madonna z Dzieciątkiem, Adam i Ewa. W rzeźbie o tematyce świeckiej dominują typy ludzkie obrazujące życie codzienne wsi. Są to m.in.:  prząśniczka,  dziewczynka wypasająca owce, grajkowie. Większość tych rzeźb jest polichromowana.

Na szczególną uwagę w ludowej sztuce użytkowej zasługuje garncarstwo. Na wystawie można zobaczyć naczynia gliniane toczone, na ręcznym warsztacie garncarskim zwanym „kołem”, przez Edwarda Arkuszyńskiego i Jana Kaczmarka z ośrodka w Tomaszowie Mazowieckim, który funkcjonował do lat 80. XX wieku. Jan Kaczmarek tworzył dzbanki i dwojaki malowane i glazurowane (biały wzór na brązowym tle) o ornamentyce geometrycznej – poziome linie faliste z kropkami w ich zakolach oraz linie proste obiegające brzusiec – oraz roślinnej w układzie horyzontalnym. Edward Arkuszewski, natomiast, w zdobnictwie swoich dzbanków posłużył się rytem wykonanym z pojedynczych, pionowych kresek w kolorze zielonym na brązowym tle. Część dzbanków jest w różnych odmianach brązu, z podwójnymi liniami poziomymi umieszczonymi na brzuścu.

Ważną część wystawy z dziedziny plastyki ludowej stanowią wycinanki występujące na tym terenie do lat 80. XX wieku. Wycinanki o mniej lub bardziej rozbudowanej płaskiej kompozycji rytmicznej, skontrastowane są zwykle z barwą ściany. Wycinano je ręcznie nożycami do strzyżenia owiec z glansowanego papieru. Charakterystyczne dla regionu rawskiego „rózgi”, „kółka”, „kwadraty” i pasowe „laleczki” wykonało 11 twórców ludowych z Zakościela, Królowej Woli i Rzeczycy.

Wszystkie zaprezentowane eksponaty są świadectwem tradycyjnej sztuki ludowej regionu rawskiego, która odeszła wraz z twórcami uprawiającymi te niegdyś charakterystyczne dyscypliny i jedynie muzealne obiekty dają możliwość ich poznania i przypomnienia.

 mgr Wiesława Bogurat

Dyrektor Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim

Zobacz również

„Zaklęte w drewnie, czyli moje fascynacje cerkwiami sądecczyzny i ziemi gorlickiej”
Prezentację Pana Sławomira Fałka ze Stowarzyszenia Przyjaciół Muzeum: Prezentacja „Zaklęte w drewnie, czyli moje fascynacje cerkwiami sądecczyzny i ziemi gorlickiej” (PPT, 167...
Więcej
Ostrowscy w powstaniu listopadowym
Powstanie listopadowe w dziejach polskich insurekcji zajmuje miejsce szczególne. Pod kilkoma względami było nietypowe. Od piętnastu lat bowiem istniała pewna forma...
Więcej

Partnerzy

Towarzystwo Przyjaciół Muzeum Koło Filatelistyczne Kalejdoskop Kulturalny Reymont Moniuszko Park Rodego Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Filia w Piotrkowie Trybunalskim Tu honorujemy Kartę Dużej Rodziny

Kontakt

Muzeum tymczasowo zamknięte.

Muzeum w Tomaszowie Maz. im. Antoniego hr. Ostrowskiego

ul. POW 11/15 97-200 Tomaszów Mazowiecki

Godziny otwarcia
Pon. nieczynne dla zwiedzających
Wt. 11:00 - 15:00
Śr. 11:00 - 15:00
Czw. 11:00 - 15:00
Pt. 12:00 - 18:00
Sob. 11:00 - 15:00
Niedz. 11:00 - 15:00
Biuro czynne od poniedziałku do piątku w godzinach: 8:00 - 16:00
Bilety na wystawy stałe
Ulgowy 2,00 zł
Normalny 3,00 zł
Rodzinny 6,00 zł
Sobota bezpłatnie