Kotewicz Ryszard , Antoni Ostrowski 1782 – 1845 . Ziemianin – przemysłowiec. Założyciel Tomaszowa Mazowieckiego, Warszawa , Wydawnictwo NERITON, 1995 r.
Monografia poświęcona jest Antoniemu hr. Ostrowskiemu, jednemu z najwybitniejszych mężów stanu w okresie zaborów. Ukazuje jego działalność polityczną, poglądy społeczno – gospodarcze i pionierskie przedsięwzięcia w zakresie uprzemysłowienia swoich dóbr. Był przykładem przestawiania się arystokracji ziemskiej na tory kapitalizmu, pracy najemnej i rynku pieniężnego.
Publikacja zaopatrzona jest w liczne tabele, plany sytuacyjne, fotografie i bogatą bibliografię przedmiotowo-podmiotową.
(…) W 1805 r. Antoni Ostrowski otrzymał od swego ojca dobra ujezdzkie. W ich skład wchodziło miasteczko Ujazd i 15 wsi. Dużą wartość przedstawiały zakłady hutnicze usytuowane na terenie osady Tomaszów. Ponadto młody dziedzic wszedł w posiadanie browaru i magazynu w Warszawie przy ulicy Czerniakowskiej. Był to majątek dający hrabiemu Antoniemu Ostrowskiemu mocną pozycję w kręgach polskiej arystokracji.
Akt nadania dóbr ujezdzkich był związany z ożenkiem młodego Ostrowskiego z Józefą Morską. (…) Ostrowski wspólnie z żoną podziwiał uroki Tomaszowa, wówczas jeszcze niewielkiej osady kuźniczej. Piękno tego zakątka zadecydowało, że w 1812 r. według projektu Lessla został tutaj wzniesiony pałac o charakterze romantycznym z okazałą wieżą. Budynek ten w latach dwudziestych stał się centrum prowadzonej przez Ostrowskiego akcji osadniczej i miejscem zamieszkania całej licznej rodziny (…).
Do Tomaszowa w czasie swoich wędrówek trafił Julian Ursyn Niemcewicz. W 1825 r. gościł tutaj Tadeusz Mostowski, minister spraw wewnętrznych. (…) W pałacu spisywano umowy z osadnikami. W jednym z pomieszczeń umieszczono biuro wójta. Stąd Antoni Ostrowski w latach dwudziestych kierował inwestycjami przemysłowymi i całą akcją osadniczą (…).
mgr J. Goździk
