Jednym z obiektów pozwalających zapoznać się z wycinkiem realiów epoki sprzed ponad wieku jest tabliczka z taryfą („taksą” jak wtedy mówiono) opłat za przejazd dorożką. Pochodzi z przełomu XIX/XX w., gdy Tomaszów znajdował się w zaborze rosyjskim (Królestwo Polskie, gubernia piotrkowska, powiat brzeziński), dlatego umieszczono na niej napisy w językach rosyjskim i polskim (tekst rosyjski – w urzędowym języku imperium – podawano zawsze na pierwszym miejscu). Posiadanie takiej tabliczki było obowiązkowe zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Tabliczka zachowana jest w dobrym stanie, wykonana została z emaliowanej blachy stalowej. Napisy w kolorze czarnym umieszczono na białym tle, dzięki czemu były czytelne. Taryfę opłat ujęto w przejrzystej tabeli. Jak się dowiadujemy, opłata za przejazd dorożką nie zależała od widzimisię właściciela pojazdu, lecz wynikała z decyzji administracyjnej. Zatwierdzono ją ukazem Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego nr 1311 z 8 października 1887 r. (według „starego stylu”, czyli obowiązującego w Rosji kalendarza juliańskiego – według nazywanego „nowym stylem” kalendarza gregoriańskiego był to już 20 października). Dorożkarzy podzielono na dwa stopnie: do pierwszego zaliczono właścicieli krytych pojazdów dwukonnych, do drugiego – krytych jednokonnych oraz wszystkich odkrytych, a także używanych zimą konnych sań. Szczegółowo ustalono, ile kosztuje kurs w dzień i w nocy (za porę nocną uważano czas od godz. 22 do 7 rano) po mieście, a na stację kolejową i ze stacji także z bagażem i bez. Co ciekawe, za bagaż uznano dopiero walizy i pakunki powyżej 1 puda (16,38 kg). W rosyjskim teście na tabliczce podano błędnie 2 pudy, niezgodnie z oryginałem zarządzenia opublikowanego w „Pietrokowskich Gubiernskich Wiedomostiach” (nr 42 z 17 października 1887 r.). Zgodnie z wymienionym zarządzeniem, na polecenie policji dorożkarz miał obowiązek przewozić bezpłatnie znalezionych na ulicach miasta pijanych, nieprzytomnych i zmarłych.
Obiekt znajduje się w zbiorach Muzeum od 1997 r., oznaczony numerem inwentarzowym MT/H/1366. Druga taka sama tablica (nr inw. MT/H/296), odnaleziona na terenie „Wistomu” w 1974 r., jest w gorszym stanie (napisy uszkodzone przez obtłuczenie emalii).
W załączniku: „Pietrokowskija Gubiernskija Wiedomosti” z 1887 r. z pełnym tekstem zarządzenia wprowadzającego taryfę opłat dla tomaszowskich dorożkarzy (w języku rosyjskim) – plik pdf ze zbiorów Biblioteki Cyfrowej Regionalia Ziemi Łódzkiej przy Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi.
Opracował: dr Daniel Warzocha
Asystent działu historyczno-numizmatycznego
Petrokovskia Gubernskia Vedomosti 1887 nr 42 (.pdf)
