Jednym z wielu interesujących obiektów w zbiorach historycznych tomaszowskiego Muzeum jest szkatułka serwantkowa przedstawiająca sarkofag Stefana Batorego. Na wieczku znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca króla w płaszczu koronacyjnym i zbroi i koronie na głowie. Szkatułka wspiera się na lwich łapach, boki są wybrzuszone. Z boku znajduje się zamek służący do zamykania szkatułki. Obiekt o wymiarach 8 x 22 x 14 cm wykonano techniką odlewu ze stopu cynkowego, wieczko z dolną częścią szkatułki łączą mosiężne zawiasy.
Zabytek najprawdopodobniej powstał około 1857 roku w odlewni Karola Fryderyka Mintera (wtedy już nieżyjącego – zakład prowadził jego syn Karol Juliusz). Był on założycielem fabryki odlewów artystycznych w Warszawie. W jego warsztacie produkowano przedmioty związane z nurtem patriotycznym. Były to między innymi posążki czy medaliony przedstawiające wybitnych Polaków. Z fabryki Minterów wychodziły różnorodne figurki, miniatury pomników i medaliony portretowe masowo powielane. Z fabryką tą związany był m.in. Wojciech Święcki (1825-1873), absolwent warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych (SSP), uczeń Konstantego Hegla. Był m.in. autorem modeli miniatur sarkofagów wawelskich z postaciami zmarłych władców, opracowanych na podstawie rysunków Kazimierza Stronczyńskiego (1809-1896), pochodzącego z niedalekiego Piotrkowa Trybunalskiego historyka, sfragistyka, paleografa, numizmatyka, badacza architektury, pierwszego w Europie inwentaryzatora zabytków. Szkatułki te odlewano w latach ok. 1845-1879.
Podobne szkatułki serwantkowe znajdują się m.in. w zbiorach Zamku Królewskiego na Wawelu i Muzeum Narodowego w Kielcach. Pojawiają się też w handlu antykwarycznym w cenie ok. 800-2500 zł (przy bliższym przyjrzeniu się niektóre okazują się jednak współczesnymi kopiami, oznaczonymi napisem „Souvenir”).
Należy zauważyć, że obiekt nie jest w tej miniaturze dokładnym odwzorowaniem sarkofagu Stefana Batorego, lecz kompilacją zabytkowego sarkofagu króla z krypty wawelskiej i płaskorzeźby z jego nagrobka w Kaplicy Mariackiej katedry na Wawelu; który wyrzeźbił w węgierskim marmurze działający w Polsce włoski artysta – Santi Gucci (ok. 1530-1600). Król przedstawiony w zbroi i płaszczu koronacyjnym, zgodnie z panującą w XVI w. tendencją – jako osoba żyjąca. Batory spoczywa na wznak, lecz z uniesionym torsem, wspartym na ręce.
Omawiany obiekt (nr inw. MT/H/285) przekazany został do naszego Muzeum w darze w marcu 1979 r. Ma uszkodzony zamek, brakuje kluczyka. Postać króla pozbawiona jest berła. Nie zmienia to jednak walorów estetycznych i historycznych zabytku.
dr Daniel Warzocha
kustosz działu historyczno-numizmatycznego
Bibliografia: E. Jeżewska, Rzeźba w zbiorach Muzeum Narodowego w Kielcach do roku 1939, „Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach”, t. 20, 2000 [online: https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Rocznik_Muzeum_Narodowego_w_Kielcach/Rocznik_Muzeum_Narodowego_w_Kielcach-r2000-t20/Rocznik_Muzeum_Narodowego_w_Kielcach-r2000-t20-s85-129/Rocznik_Muzeum_Narodowego_w_Kielcach-r2000-t20-s85-129.pdf [dostęp: 30.08.2023]; [opis na stronie antykwariatu] https://sosenkohomedecor.com/szkatula-sarkofag-stefana-batorego-antyki-sosenko-krakow [dostęp: 30.08.2023]; [opis na stronie domu aukcyjnego] https://rempex.com.pl/events/181-181-aukcja-dziel-sztuki-i-antykow/lots/20318-szkatula-sarkofag-stefana-batorego [dostęp: 30.08.2023]; [opis na stronie domu aukcyjnego] https://rempex.com.pl/events/273-204-aukcja-dziel-sztuki-i-antykow/lots/33254-szkatulka-sarkofag-stefana-batorego [dostęp: 30.08.2023].
