Opublikowano: 6 lipca 2023

225 lat temu, 6 lipca 1798 r. Tomasz Ostrowski – właściciel dóbr ujezdzkich, założyciel Kuźnic Tomaszowskich (dających początek przyszłemu Tomaszowowi Mazowieckiemu), a wcześniej podskarbi nadworny koronny, członek Rady Nieustającej i Straży Praw, poseł na Sejm Czteroletni – otrzymał z rąk króla Prus Fryderyka Wilhelma III dziedziczny tytuł hrabiowski. W wyniku rozbiorów dobra ujezdzkie stały się częścią prowincji Prusy Południowe, a Ostrowscy – poddanymi króla pruskiego. Nadanie Tomaszowi Ostrowskiemu tytułu hrabiego było częścią polityki zjednywania sobie polskich elit przez nową władzę. Pruskie panowanie okazało się jednak nietrwałe, a hrabiowie Ostrowscy pozostali wierni polskiemu patriotyzmowi. Tomasz nie odwiedził nawet monarchy w Piotrkowie – to Fryderyk Wilhelm III musiał pofatygować się do Ujazdu.

Ród Ostrowskich od wieków pieczętował się herbem Rawa. Tytuł hrabiowski łączył się z przyjęciem tego właśnie herbu w odmianie hrabiowskiej. Nad tarczą herbową znalazła się dziewięciopałkowa hrabiowska korona, a po bokach dzicy mężowie – jako trzymacze heraldyczne.

32 lata później, w tym samym dniu i miesiącu Tomaszów uzyskał prawa miejskie. Wydarzyło się to 193 lata temu – 6 lipca 1830 r. Właścicielem Tomaszowa, już wówczas znaczącego ośrodka włókienniczego, był syn Tomasza – Antoni hr. Ostrowski. Sytuacja polityczna była już także zupełnie inna. Dobra ujezdzkie, przekazane Antoniemu przez ojca w prezencie ślubnym w 1805 r., wchodziły w skład Królestwa Polskiego, połączonego unią personalną z Rosją. Toteż w imieniu cesarza Mikołaja I (jako króla polskiego) wydany został akt nadania praw miejskich. Tomaszów stał się odtąd Tomaszowem Mazowieckim. Niestety, podniesienia Tomaszowa do rangi miejskiej nie doczekała piękna Józefa z Morskich hr. Ostrowska, ukochana pierwsza żona Antoniego. To wzniesiony dla niej pałac stał się centralnym punktem nowego ośrodka, gdzie dziedzic – senator kasztelan Królestwa Polskiego podpisywał kontrakty wieczysto-dzierżawne z osadnikami – specjalistami w dziedzinie włókiennictwa, aktywnie uczestnicząc w dziele uprzemysłowienia ziem środkowej Polski.

Uroczystość ogłoszenia aktu odbyła się wprawdzie dopiero 8 września 1830 r., nie zmienia to jednak faktu znaczenia daty 6 lipca jako rocznicy wydarzeń tak niezmiernie ważnych dla początków Tomaszowa Mazowieckiego.

dr Daniel Warzocha

kustosz działu historyczno-numizmatycznego

 

Ilustracje:

1 – Tomasz hr. Ostrowski (wg portretu Marcella Bacciarellego, kopia pędzla Leona Biedrońskiego z końca XIX w., zbiory Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim im. Antoniego hr. Ostrowskiego).

2 – Fryderyk Wilhelm III (wg portretu nieznanego malarza, LWL-Preußenmuseum Minden, Nordrhein-Westfalen, Wikimedia Commons).

3-11 – Dyplom hrabiowski Tomasza Ostrowskiego (Archiwum Główne Akt Dawnych)

12 – Antoni hr. Ostrowski (litografia Jeana-François Villaina z lat 30. XIX w., zbiory Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim im. Antoniego hr. Ostrowskiego).

13 – Mikołaj I (wg portretu Franza Krügera, Ermitaż, Sankt Petersburg, Wikimedia Commons).

14-20 – Akt nadania praw miejskich dla Tomaszowa Mazowieckiego (Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim im. Antoniego hr. Ostrowskiego).

21-22 – Herb hrabiów Ostrowskich (Rawa odmieniona) z dyplomu Tomasza hr. Ostrowskiego (1798) oraz „Księgi herbowej rodów polskich” Juliusza hr. Ostrowskiego (1901).

Zobacz również

Uratujmy wspólnie gąsienice ROSI
„ROSI” to unikatowy transporter opancerzony Sd.Kfz. 251 wydobyty z odmętów rzeki Pilicy w Tomaszowie Mazowieckim w 1996 r. Dzięki staraniom wielu pasjonatów oraz...
Więcej
Wystawa dotycząca fragmentu przeszłości geologicznej naszego miasta i okolic
Szanowni Tomaszowianie, pod koniec tego roku tomaszowskie Muzeum planuje otwarcie wystawy dotyczącej fragmentu przeszłości geologicznej naszego miasta i okolic. Chcemy sięgnąć...
Więcej

Partnerzy

Towarzystwo Przyjaciół Muzeum Koło Filatelistyczne Kalejdoskop Kulturalny Reymont Moniuszko Park Rodego Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Filia w Piotrkowie Trybunalskim Tu honorujemy Kartę Dużej Rodziny

Kontakt

Muzeum w Tomaszowie Maz. im. Antoniego hr. Ostrowskiego

ul. POW 11/15
97-200 Tomaszów Mazowiecki

Godziny otwarcia

Pon. nieczynne dla zwiedzających
Wt. 9:00 – 16:00
Śr. 9:00 – 16:00
Czw. 9:00 – 16:00
Pt. 9:00 – 16:00
Sob. 10:00 – 16:00
Niedz. 10:00 – 16:00

Biuro czynne od poniedziałku do piątku w godzinach: 8:00 – 16:00

Bilety

Bilet wstępu do Muzeum – normalny 10,00 zł/os.
Bilet wstępu do Muzeum – ulgowy 5,00 zł/os.
Bilet za warsztaty muzealne 10,00 zł/os.
Bilet za warsztaty muzealne dla Muzealnej Akademii Malucha 8,00 zł/os.
Bilet za lekcje muzealne 5,00 zł/os.
Bilet z Kartą Dużej Rodziny 3,00 zł/os.
Dzieci do lat 7 (zwiedzanie indywidualne) wstęp bezpłatny
We wtorek wstęp bezpłatny
Oprowadzanie z przewodnikiem 30,00 zł
Karta Tomaszowianina 5,00 zł/os.
Karta Tomaszowianina Rodzina 3+ – rodzice (opiekunowie) 5,00 zł/os., dzieci wstęp bezpłatny
Karta Młodego Tomaszowianina wstęp bezpłatny
Karta Tomaszowianina Seniora wstęp bezpłatny